Şəhərsalmada İdman Akademiyası” deyəndə adətən iki sahənin — şəhərsalma (urban planning) və Azərbaycan İdman Akademiyasının (ASA) şəhər mühitində idmanla bağlı fəaliyyəti nəzərdə tutulur.

Müasir şəhərsalma yalnız binaların və yolların tikintisi ilə məhdudlaşmır; bu proses eyni zamanda əhalinin sağlam həyat tərzini, sosial inteqrasiyanı və fiziki aktivliyini təmin edən infrastrukturun yaradılmasını da əhatə edir. Bu baxımdan “Şəhərsalmada İdman Akademiyası” idman və şəhərsalma sahələrinin kəsişməsində fəaliyyət göstərən mühüm təhsil və tədqiqat platforması kimi çıxış edir. İdman akademiyas; gənclərin fiziki inkişafına, sağlam həyat tərzinin formalaşmasına və cəmiyyətin sosial rifahına müsbət təsir göstərir.
Şəhərsalma prosesində idman obyektlərinin düzgün yerləşdirilməsi şəhər sakinlərinin rahatlığı və sağlamlığı üçün vacibdir. İdman akademiyası yaşayış məntəqələrinə yaxın ərazilərdə yerləşdirildikdə uşaqlar və gənclər idman fəaliyyətlərinə daha asan qoşula bilirlər. Bu isə həm sağlam nəslin yetişməsinə, həm də asudə vaxtın səmərəli təşkilinə şərait yaradır.
İdman akademiyası şəhərlərdə sosial inteqrasiyanı da gücləndirir. Müxtəlif yaş qruplarından olan insanlar idman tədbirlərində bir araya gəlir, komanda ruhu formalaşır və ictimai münasibətlər möhkəmlənir. Bundan əlavə, beynəlxalq yarışların keçirilməsi şəhərin tanınmasına və turizm potensialının artmasına səbəb olur.
Şəhərsalmada idman akademiyalarının layihələndirilməsi zamanı bir sıra mühüm amillər nəzərə alınmalıdır:
Nəqliyyat əlçatanlığı, ekoloji təhlükəsizlik, yaşayış zonalarına yaxınlıq, yaşıl sahələrin qorunması, müasir texnologiyaların tətbiqi.
Müasir idman akademiyasında stadionlar, üzgüçülük hovuzları, fitness zalları, açıq idman meydançaları və tibbi reabilitasiya mərkəzləri yaradılır. Bu obyektlər şəhər sakinlərinin müxtəlif idman növləri ilə məşğul olmasına imkan verir.
İdman akademiyasının fəaliyyəti şəhərin iqtisadi inkişafına da təsir göstərir. Yeni iş yerlərinin açılması, idman tədbirlərindən əldə olunan gəlirlər və xidmət sektorunun inkişafı şəhər iqtisadiyyatını gücləndirir. Eyni zamanda, gənclərin pis vərdişlərdən uzaqlaşmasına və sağlam həyat tərzinə yönəlməsinə kömək edir.
Bundan başqa, idman akademiyası şəhərdə təhlükəsizlik səviyyəsinin yüksəlməsinə də müsbət təsir göstərir. Gənclərin asudə vaxtının düzgün təşkil olunması sosial problemlərin azalmasına şərait yaradır.
Akademiyanın əsas məqsədi şəhər mühitində idman infrastrukturunun planlaşdırılması, layihələndirilməsi və idarə olunması üzrə ixtisaslı kadrların hazırlanmasıdır. Burada tələbələrə həm şəhərsalma prinsipləri, həm də idman obyektlərinin funksional və estetik təşkili üzrə biliklər verilir.
Missiya isə sağlam, əlçatan və ekoloji cəhətdən dayanıqlı şəhər mühitinin formalaşdırılmasına töhfə verməkdir. Akademiya idmanı şəhər həyatının ayrılmaz hissəsinə çevirməyi hədəfləyir.
Akademiyada tədris prosesi nəzəri və praktik yanaşmaların vəhdətinə əsaslanır. Tələbələr aşağıdakı sahələr üzrə bilik və bacarıqlar əldə edirlər: Şəhər planlaşdırılması və urbanistika, idman obyektlərinin layihələndirilməsi, rekreasiya zonalarının təşkili, dayanıqlı şəhər infrastrukturu, ictimai sağlamlıq və fiziki aktivlik strategiyaları.
Bundan əlavə, akademiya elmi-tədqiqat fəaliyyətləri ilə də məşğuldur. Burada şəhərlərdə idman infrastrukturunun inkişaf tendensiyaları, yaşıl zonaların genişləndirilməsi və “ağıllı şəhər” konsepsiyası üzrə araşdırmalar aparılır.
“Şəhərsalmada İdman Akademiyası” müxtəlif sosial layihələr həyata keçirir. Bu layihələr şəhər əhalisinin idmana cəlb olunmasını artırmaq, gənclər arasında sağlam həyat tərzini təşviq etmək və idman mədəniyyətini inkişaf etdirmək məqsədi daşıyır.
Akademiya həmçinin yerli icmalarla əməkdaşlıq edərək parklar, açıq idman meydançaları və velosiped yollarının planlaşdırılmasında iştirak edir.
Qlobal təcrübəyə uyğunlaşmaq üçün akademiya bir sıra xarici universitet və təşkilatlarla əməkdaşlıq edir. Bu əməkdaşlıq tələbə mübadiləsi, birgə tədqiqat layihələri və beynəlxalq seminarlar vasitəsilə həyata keçirilir.
Şəhərsalmada Azərbaycan İdman Akademiyası əsasən idman kadrlarının hazırlanması, elmi-tədqiqat və idman infrastrukturu üzrə fəaliyyət göstərir. Son illərdə akademiya şəhərsalma ilə əlaqəli mövzulara da daha çox fokuslanır:
1. Şəhər mühitində idman və sağlam həyat
Akademiyada keçirilən elmi tədbirlərdə şəhər mühitində:
fiziki aktivliyin artırılması, açıq idman məkanlarının planlaşdırılması, sağlam həyat tərzinin təşviqi kimi mövzular araşdırılır.
2. İdman infrastrukturunun şəhər planlamasına inteqrasiyası:
Tədqiqatlar və simpoziumlarda:
stadionlar və idman meydançalarının şəhər planına uyğun yerləşdirilməsi, park və açıq məkanlarda idman zonalarının yaradılması, urbanizasiya və idman imkanlarının balanslaşdırılması müzakirə olunur.
3. Elmi tədbirlər və beynəlxalq əməkdaşlıq
Akademiya şəhərsalma və memarlıqla bağlı beynəlxalq simpoziumlar keçirilir: şəhər dizaynı və idman infrastrukturu arasında əlaqəni, beynəlxalq təcrübə mübadiləsini inkişaf etdirir.
4. Dövlət layihələrinə dəstək
“Şəhərsalma və Memarlıq İli” kimi təşəbbüslər çərçivəsində:
şəhərlərdə idman üçün əlverişli mühitin yaradılması, yeni urban layihələrdə idmanın nəzərə alınması istiqamətində elmi töhfələr verir.
Şəhərsalma baxımından İdman Akademiyasının fəaliyyəti əsasən şəhərlərdə idman üçün uyğun mühitin yaradılması, infrastrukturun planlanması və sağlam şəhər həyatının təşviqi ilə bağlıdır.
Şəhərsalma forumlarının təşkili və keçirilməsində İdman Akademiyasının fəaliyyəti birbaşa “şəhər planlaşdırması”ndan çox, onun sosial və sağlamlıq ölçülərinə dəstək verməklə bağlıdır.
Bu fəaliyyət əsasən bir neçə istiqamətdə özünü göstərir:
İlk növbədə, şəhərsalma yalnız binalar və yollar demək deyil, həm də insanların necə yaşadığı, idman etdiyi və sağlam qalması ilə bağlıdır. İdman Akademiyası bu forumlarda “aktiv şəhər mühiti” anlayışını gücləndirir, yəni parklar, idman meydançaları, velosiped yolları və açıq hava idmanı üçün infrastrukturun planlaşdırılmasına elmi yanaşma təqdim edir.
İkincisi, Akademiya mütəxəssislər və tədqiqatçılar vasitəsilə şəhər mühitinin insan sağlamlığına təsiri barədə məlumatlar paylaşa bilər. Məsələn, fiziki aktivliyin artırılması üçün şəhərlərdə hansı infrastrukturun daha effektiv olduğu barədə elmi əsaslı tövsiyələr verir.
Üçüncüsü, forum çərçivəsində gənclərin və tələbələrin iştirakını təmin etməklə ictimai müzakirəyə dinamika qatır. Bu, şəhər dizaynında gənclərin və idman icmasının ehtiyaclarının nəzərə alınmasına kömək edir.
Nəhayət, İdman Akademiyası dövlət qurumları və şəhər planlaşdırıcıları ilə əməkdaşlıq edərək “sağlam şəhər” konsepsiyasının formalaşmasına töhfə verir.
“Şəhərsalmada İdman Akademiyasının fəaliyyəti” mövzusu idmanın şəhər inkişafı, infrastruktur planlaşdırılması və sağlam şəhər mühitinin formalaşdırılmasında rolunu əhatə edir. Bu kontekstdə Azərbaycan İdman Akademiyası mühüm elmi və praktik mərkəz kimi çıxış edir.
İdman Akademiyası şəhərsalma prosesinə birbaşa tikinti planları hazırlayan qurum olmasa da, şəhərlərdə idman infrastrukturunun düzgün planlaşdırılması üçün kadr hazırlığı, elmi tədqiqatlar və metodiki tövsiyələr verir. Bu fəaliyyət bir neçə istiqamətdə özünü göstərir:
1. İdman infrastrukturunun planlaşdırılması
Şəhərlərdə stadionlar, idman zalları, açıq meydançalar və sağlamlıq mərkəzlərinin yerləşdirilməsi planlanarkən Akademiyanın mütəxəssisləri: əhalinin sıxlığı, yaş qrupları, nəqliyyat əlçatanlığı, ekoloji şərait kimi amillərin nəzərə alınmasına dair elmi əsaslar hazırlayır.
2. Sağlam şəhər konsepsiyası
Müasir şəhərsalma “sağlam şəhər” prinsipinə əsaslanır. Akademiya bu sahədə: kütləvi idmanın inkişafı, açıq hava idman zonalarının artırılması, məktəb və universitetlərdə idman infrastrukturunun gücləndirilməsi kimi istiqamətlərdə təkliflər verir.
3. Mütəxəssis hazırlığı
Şəhərsalma və idman infrastrukturu sahəsində çalışan mütəxəssislərin hazırlanması da Akademiyanın əsas fəaliyyətlərindəndir. Buraya: idman menecmenti, idman qurğularının idarə olunması, bədən tərbiyəsi müəllimlərinin hazırlanması daxildir.
4. Elmi-tədqiqat fəaliyyəti
Akademiyada aparılan tədqiqatlar şəhər mühitində fiziki aktivliyin artırılması, insanların sağlam həyat tərzinə yönləndirilməsi və idman obyektlərinin səmərəli istifadəsi ilə bağlıdır.
5. Şəhər inkişafına sosial təsir
İdman obyektlərinin düzgün yerləşdirilməsi: sosial inteqrasiyanı gücləndirir, gənclərin asudə vaxtını səmərəli təşkil edir, şəhər mühitində sağlam həyat tərzini təşviq edir.
Beləliklə, İdman Akademiyası şəhərsalmada birbaşa layihə icraçısı olmasa da, elmi baza və kadr potensialı ilə şəhərlərin daha sağlam, funksional və sosial cəhətdən inkişaf etmiş şəkildə formalaşmasına mühüm töhfə verir
Qısaca desək, İdman Akademiyası şəhərsalma forumunda texniki planlaşdırma qurumu deyil, daha çox insan sağlamlığı, aktiv həyat tərzi və sosial infrastruktur baxımından yön verən elmi və ictimai tərəfdaş kimi çıxış edir.
“Şəhərsalmada İdman Akademiyası” şəhər inkişafı ilə idmanı birləşdirən innovativ yanaşması ilə seçilir. Onun fəaliyyəti yalnız təhsil sahəsi ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda daha sağlam, daha yaşıl və daha yaşana bilən şəhərlərin formalaşdırılmasına mühüm töhfə verir.
Nəticə etibarilə, idman akademiyaları şəhərsalmanın vacib elementlərindən biridir. Onların düzgün planlaşdırılması və fəaliyyəti şəhərlərin sosial, iqtisadi və mədəni inkişafına böyük töhfə verir. Müasir şəhərlərdə idman infrastrukturlarının genişləndirilməsi sağlam və aktiv cəmiyyətin formalaşmasına xidmət edir. Buna görə də şəhərsalma siyasətində idman akademiyalarının inkişafına xüsusi diqqət yetirilməlidir.


Dilqəm Quliyev,
Prezidentin fərdi təqaüdçüsü,
pedaqogika üzrə elmlər doktoru, professor,
Türk Ağsaqqaları İctimai Birliyinin üzvü.