Azərbaycan tarixinin ən şanlı, unudulmaz və qürurverici səhifələrindən biri məhz 2020-ci ilin payızına təsadüf edir. 44 gün davam edən Vətən Müharibəsi xalqımızın otuz illik həsrətinə, torpaqlarımızın işğalına son qoydu, ədaləti və beynəlxalq hüququ bərpa etdi. Bu epik mübarizənin başlanğıc nöqtəsi olan sentyabrın 27-si bu gün ölkəmizdə hər il Anım Günü kimi qeyd olunur.

Prezident İlham Əliyevin 2020-ci il dekabrın 2-də imzaladığı tarixi "Azərbaycan Respublikasında Anım Gününün təsis edilməsi haqqında" sərəncama əsasən təsis edilən bu gün,haqlı olaraq həlak olan hərbçilərimizin, qəhrəman şəhidlərimizin əziz xatirəsinin ehtiramla yad olunduğu müqəddəs bir məqama çevrilmişdir. Bu materialda biz həmin qəhrəmanlıq dastanının xronologiyasını, səbəblərini, 44 günlük döyüşlərin əsas mərhələlərini və dövlət səviyyəsində göstərilən ehtiramı geniş şəkildə nəzərdən keçirəcəyik.
2020-ci il sentyabrın 27-si səhər saatlarında Ermənistan Silahlı Qüvvələri növbəti dəfə genişmiqyaslı təxribat törədərək cəbhəboyu zonada yerləşən Azərbaycan ordusunun mövqelərini və dinc yaşayış məntəqələrini iriçaplı silahlar, minaatanlar və müxtəlif çaplı artilleriya qurğularından intensiv atəşə tutmağa başladılar. Bu təcavüzkar hücum qarşısında dinc əhalinin təhlükəsizliyini təmin etmək, habelə Ermənistan ordusunun döyüş aktivliyini birdəfəlik qətiyyətlə qırğırmaq məqsədilə Azərbaycan ordusunun komandanlığı tərəfindən bütün cəbhə boyu sürətli və qətiyyətli əks-hücum əməliyyatına başlanılması barədə qərar verildi.
Bu gərgin qarşıdurmalar fonunda dərhal ölkədaxili tədbirlər görüldü:
Ermənistanda: Hərbi vəziyyət və ümumi səfərbərlik elan edildi.
Azərbaycanda: Hərbi vəziyyət və komendant saatı tətbiq olundu, 28 sentyabrda isə qismən səfərbərlik elan edildi.
Qarşıdurmalar qısa müddətdə sürətlə alovlanaraq tammiqyası İkinci Qarabağ müharibəsinə çevrildi. Azərbaycan xalqı "Dəmir yumruq" ətrafında sıx birləşərək Ali Baş Komandanın əmrini gözləyirdi.
Ermənistan ilə 44 gün davam edən qanlı və şanlı döyüşlər ərzində Azərbaycan Ordusu misilsiz igidlik nümayiş etdirdi. Strateji yüksəkliklər, kəndlər və qəsəbələrlə yanaşı, əsas şəhərlər bir-bir işğaldan azad olundu:
4 oktyabr 2020: Cəbrayıl şəhəri düşmən tapdağından azad edildi.
17 oktyabr 2020: Füzuli şəhəri azad olundu.
20 oktyabr 2020: Zəngilan şəhəri öz azadlığına qovuşdu.
25 oktyabr 2020: Qubadlı rayon mərkəzi və kəndləri işğaldan azad edildi.
8 noyabr 2020: Azərbaycan mədəniyyətinin incisi, alınmaz qala sayılan Şuşa şəhəri zəfərlə azad edildi.
Moskvada imzalanan razılaşmaya əsasən, noyabrın 10-u Bakı vaxtı ilə saat 01:00-dan etibarən Dağlıq Qarabağ münaqişəsi zonasında atəşin və hərbi əməliyyatların tam dayandırılması elan edildi. Sənədə əsasən aşağıdakı mühüm məqamlar öz əksini tapdı:
Ermənistan qüvvələrinin 1 dekabradək Dağlıq Qarabağın ətrafında Ermənistan nəzarətindəki Azərbaycan ərazilərindən çıxarılması.
Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə Azərbaycanın qərb rayonlarını birləşdirən yeni nəqliyyat kommunikasiyalarının inşasının təmin edilməsi.
Bundan əlavə, diplomatik və hərbi təzyiq nəticəsində:
20 noyabr 2020-ci ildə Ağdam,
25 noyabr 2020-ci ildə Kəlbəcər,
1 dekabr 2020-ci ildə Laçın rayonları bir güllə atılmadan, düşməndən təmizlənərək Azərbaycana qaytarıldı.
İkinci Qarabağ müharibəsinin şanlı qələbə ilə başa çatmasından sonra ölkə başçısı tərəfindən şəhidlərimizin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Prezident İlham Əliyev Vətən müharibəsinin başladığı günü "Anım Günü" kimi qeyd etmək barədə iradəsini ortaya qoydu və 2020-ci il dekabrın 2-də rəsmi sərəncam imzaladı.
Sərəncamda xüsusi olaraq vurğulanır:
"Dövlət Vətən müharibəsində iştirak etmiş Azərbaycanın mübariz oğul və qızlarının şücaətini yüksək qiymətləndirilir, bütün şəhidlərimizin ruhuna ehtiram göstərilir, xatirəsini uca tutur. Vətən müharibəsində qəhrəmancasına döyüşmüş, Azərbaycan Bayrağını işğaldan azad edilən torpaqlarımızda dalğalandırmış, ölkəmizin ərazi bütövlüyü yolunda canlarını fəda etmiş əsgər və zabitlərimizə, bütün şəhidlərimizə dərin ehtiram əlaməti olaraq, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 32-ci bəndini rəhbər tutaraq, qərara alıram: Hər il sentyabrın 27-si Azərbaycan Respublikasında Anım Günü kimi qeyd edilsin. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti bu Sərəncamdan irəli gələn məsələləri həll etsin."
Anım Günü təkcə bir kədər günü deyil, həm də xalqımızın milli qürurunun, birliyinin və həmrəyliyinin təntənəsidir. Hər il sentyabrın 27-də saat 12:00-da bütün ölkə ərazisində şəhidlərin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad olunur, avtomobillər hərəkəti dayandırır, gəmilər və qatarlar səs siqnalları verir. Bu, xalqın öz qəhrəman övladlarına olan tükənməz sevgisinin və borcunun ən ali ifadəsidir. Şəhidlərimizin qanı ilə yazılan bu tarix heç vaxt unudulmayacaq və nəsillərdən-nəsillərə ötürüləcəkdir.



Dilqəm Quliyev.
pedaqogika üzrə elmlər doktoru,
professor