Qubadlıda Böyük Qayıdışın yeni mərhələsi: Zəfərdən quruculuğa, quruculuqdan tərəqqiyə

QUBADLI: QƏHRƏMANLIQ TARİXİNDƏN BÖYÜK QAYIDIŞA DOĞRU

Qubadlı yalnız coğrafi məkan deyil, Azərbaycanın milli yaddaşında qəhrəmanlıq, sədaqət, mənəvi bütövlük və Vətən sevgisi ilə ucalan müqəddəs yurd yeridir. Şərqi Zəngəzurun qoynunda qərar tutan bu qədim diyarın hər qarış torpağı xalqımızın tarixi taleyindən, mübarizə əzminin qüdrətindən, yurd sevgisinin sarsılmazlığından xəbər verir. Qubadlı adı çəkiləndə göz önündə yalnız dağlar, meşələr, çaylar və doğma kəndlər deyil, həm də milli ruhun təcəssümü olan qəhrəmanlar, el-obasına bağlı insanlar, tarixin sınaqlarından alnıaçıq çıxan bir xalqın iradəsi canlanır.



Bu torpaq Azərbaycan xalqına Qaçaq Nəbi kimi el qəhrəmanı, Həcər kimi cəsur və mübariz qadın, Valeh Bərşadlı kimi peşəkar hərbçi və general, Milli Qəhrəman Şükür Həmidov kimi Vətən naminə canından keçməyə hazır igid oğullar bəxş edib. Onların həyat yolu, mübarizəsi və əməlləri Qubadlının mənəvi pasportu, milli kimliyimizin ayrılmaz səhifəsidir. Bu adlar təkcə keçmişin xatirəsi deyil, həm də bu günün və gələcəyin nəsillərinə ünvanlanan bir çağırışdır: Vətəni sevmək onu tanımaq, qorumaq, yaşatmaq və gələcək nəsillərə daha güclü şəkildə ötürmək deməkdir.
Qubadlının tarixi taleyi Azərbaycan xalqının bütövlükdə yaşadığı ağrılı sınaqların, eyni zamanda, sarsılmaz qələbə əzminin parlaq ifadəsidir. Uzun illər doğma yurdlarından ayrı düşən qubadlılıların qəlbində bir arzu yaşayırdı: ata-baba torpaqlarına qayıtmaq, evlərinin kandarından yenidən doğma dağlara baxmaq, uşaqlıq xatirələrini yaşadan küçələrdə gəzmək, doğma torpağın havasını udmaq. Bu arzu illər boyu nəsildən-nəslə ötürüldü, həsrətə çevrildi, lakin heç vaxt ümidsizliyə təslim olmadı.
2020-ci ilin Vətən müharibəsində Azərbaycan Ordusunun qazandığı tarixi Zəfər həmin arzunun gerçəyə çevrilməsinə yol açdı. Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi, Azərbaycan əsgərinin misilsiz qəhrəmanlığı, xalqımızın birliyi və milli həmrəyliyi nəticəsində işğal altında olan torpaqlarımız azadlığına qovuşdu. Qubadlı da bu böyük qələbənin şərəfli ünvanlarından biri kimi Azərbaycanın suverenlik tarixində öz layiqli yerini tutdu.
Zəfərin bayrağı, qayıdışın başlanğıcı
2020-ci il dekabrın 23-də Prezident İlham Əliyevin Qubadlıya səfəri və şəhərdə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaltması rayonun müasir tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyan hadisə oldu. Üçrəngli bayrağımızın doğma Qubadlı səmasında dalğalanması təkcə hərbi-siyasi qələbənin rəmzi deyildi. Bu, illərlə yurd həsrəti çəkən insanların qəlbində ümidlərin yenidən alovlanması, tarixi ədalətin bərpasına inamın möhkəmlənməsi, Azərbaycanın dövlət iradəsinin təntənəsi idi.
Bayraq xalqın müstəqilliyinin, suverenliyinin və milli ləyaqətinin rəmzidir. Qubadlıda ucaldılan bayraq isə həm də doğma torpağa qayıdışın, viran qalmış yurdların yenidən dirçəldilməsinin, gələcəyə inamın simvoluna çevrildi. O gün Qubadlı yalnız azad edilmiş ərazi kimi deyil, yenidən qurulacaq, yenidən canlanacaq, həyatın bütün rəngləri ilə bəzənəcək bir yurd kimi Azərbaycanın gələcək inkişaf xəritəsində öz yerini aldı.
2021-ci il oktyabrın 25-də Qubadlının azad olunmasının birinci ildönümü ərəfəsində Prezidentin rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşü bərpa və quruculuq prosesinin istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm hadisələrdən biri oldu. Dövlət başçısının çıxışlarında doğma torpaqların dirçəldilməsi, infrastrukturun yaradılması, insanların təhlükəsiz və ləyaqətli şəkildə geri qayıtması əsas məqsədlər kimi önə çəkildi. Beləliklə, Zəfərin yaratdığı tarixi imkanlar mərhələli inkişaf proqramları vasitəsilə real quruculuq işlərinə çevrilməyə başladı.



2022-ci il oktyabrın 19-da Prezident İlham Əliyevin və birinci xanım Mehriban Əliyevanın Qubadlıya səfəri bu prosesin miqyasını nümayiş etdirdi. Xanlıq–Qubadlı avtomobil yolunun təməlinin qoyulması, “Qubadlı” yarımstansiyasının və Dövlət Sərhəd Xidmətinin yeni hərbi hissə kompleksinin açılışı, şəhərin Baş Planı ilə tanışlıq, su anbarları layihələrinin nəzərdən keçirilməsi, İşğal və Zəfər muzeyləri kompleksinin, elektrik təsərrüfatı obyektlərinin və Rəqəmsal İdarəetmə Mərkəzinin təməlqoyma mərasimləri rayonun gələcək inkişafı üçün mühüm zəmin yaratdı.
Bu addımların hər biri bir həqiqəti təsdiqləyirdi: azadlıq quruculuqla tamamlanmalı, qazanılmış Zəfər insanların firavan həyatına, iqtisadi inkişafına, sosial rifahına və mənəvi dirçəlişinə çevrilməlidir. Müasir dövlətçilik məhz bu yanaşma ilə öz gücünü göstərir. Torpağı azad etmək tarixi missiyadırsa, onu abadlaşdırmaq, insanlarla yenidən canlandırmaq və gələcək nəsillər üçün yaşanılan məkana çevirmək həmin missiyanın davamıdır.
2023-cü il mayın 4-də Prezidentin Qubadlıya növbəti səfəri zamanı şəhərdə ilk yaşayış məhəlləsinin, inzibati binanın, 600 şagird yerlik tam orta məktəbin, 91 çarpayılıq Mərkəzi Xəstəxananın, eləcə də Xanlıq, Mahruzlu və Zilanlı kəndlərinin təməllərinin qoyulması Böyük Qayıdışın konkret məzmununu müəyyənləşdirən mühüm mərhələ oldu. Məktəb gələcəyin savadlı nəslini, xəstəxana sağlam və təhlükəsiz həyatı, yaşayış binaları isə doğma yurda qayıdan ailələrin yeni başlanğıcını təmsil edir.



Böyük Qayıdış: həsrətdən məskunlaşmaya, Zəfərdən tərəqqiyə

Bu gün Qubadlıda həyata keçirilən bərpa və quruculuq işləri Azərbaycan dövlətinin işğaldan azad edilmiş ərazilərə münasibətinin, uzunmüddətli inkişaf strategiyasının və milli məsuliyyətinin ifadəsidir. Qarşıya qoyulan məqsəd yalnız dağıdılmış binaları yenidən tikməkdən ibarət deyil. Əsas hədəf müasir şəhər mühiti yaratmaq, dayanıqlı iqtisadiyyat formalaşdırmaq, sosial xidmətləri əlçatan etmək, ekoloji tarazlığı qorumaq və insanların doğma torpaqlarında təhlükəsiz, rahat həyat sürmələrinə şərait yaratmaqdır.
Qubadlı şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş Planın 2025-ci ildə təsdiq edilməsi bu istiqamətdə mühüm planlaşdırma mərhələsidir. Baş Planın hazırlanmasında ərazinin təbii xüsusiyyətlərinin, tarixi-mədəni irsinin və gələcək məskunlaşmanın tələblərinin nəzərə alınması şəhərin uzunmüddətli inkişafı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müasir şəhərsalma yalnız binaların yerləşdirilməsi deyil; o, insanla təbiət, tarixlə müasirlik, iqtisadi fəaliyyətlə sosial rifah arasında tarazlığın yaradılmasıdır.

Bu qayıdış, ilk növbədə, insanın doğma yurda qovuşması, ailələrin yenidən bir araya gəlməsi, uşaqların öz ata-baba torpaqlarında böyüməsi, yaşlı insanların illərlə qoruyub saxladıqları xatirələrə qayıtmasıdır. Bir evin qapısının açılması ilə bir ailənin tarixində yeni səhifə başlanır; bir məktəbin fəaliyyətə başlaması ilə gələcək nəsillərin təməli qoyulur; bir kəndin dirçəlməsi ilə bütöv bir elin ictimai həyatı yenidən canlanır.
Böyük Qayıdış proqramının uğuru buna görə də yalnız tikinti göstəriciləri ilə ölçülməməlidir. Davamlı məşğulluq, keyfiyyətli təhsil, müasir səhiyyə xidmətləri, sahibkarlıq imkanları, mədəni həyat, nəqliyyat əlçatanlığı və ekoloji təhlükəsizlik bu prosesin əsas meyarlarıdır. İnsan doğma yurduna qayıdanda orada yalnız yaşayış evi deyil, gələcəyini qurmaq imkanı da tapmalıdır.
Qubadlının təbii sərvətləri və iqtisadi inkişaf perspektivləri
Qubadlı tarixən zəngin təbii sərvətləri, əlverişli coğrafi mövqeyi, meşələri, çayları və kənd təsərrüfatına yararlı torpaqları ilə seçilib. Rayonun iqtisadi potensialı düzgün planlaşdırma və ekoloji məsuliyyət əsasında istifadə edildikdə Şərqi Zəngəzurun sosial-iqtisadi inkişafına mühüm töhfə verə bilər.
Rayon ərazisində mişar daşı, yəşəm, mərmərləşmiş əhəngdaşı, tuf, qum-gil və əqiq kimi faydalı qazıntıların mövcudluğu tikinti materialları istehsalı və digər sənaye istiqamətləri üçün imkanlar yaradır. Bu resursların iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi zamanı müasir texnologiyaların tətbiqi, torpaq və su ehtiyatlarının qorunması, təbii landşaftın mühafizəsi və ekoloji standartlara riayət olunması xüsusi əhəmiyyət daşımalıdır. Təbii sərvətlərin dəyəri yalnız onların iqtisadi gəlirlə ölçülmür; bu sərvətlər gələcək nəsillərə ötürülməli olan milli təbii irsin də bir hissəsidir.
Rayonun ənənəvi təsərrüfat həyatında taxılçılıq, üzümçülük, tütünçülük, bostançılıq və heyvandarlıq mühüm yer tutub. Bu sahələrin müasir yanaşmalarla yenidən inkişaf etdirilməsi yerli istehsalın genişlənməsinə, kənd yerlərində məşğulluğun artmasına və ərzaq təhlükəsizliyinin güclənməsinə xidmət edə bilər. Müasir suvarma sistemləri, torpaq analizləri, rəqəmsal kənd təsərrüfatı texnologiyaları və emal müəssisələri istehsalın səmərəliliyini artırmaq üçün geniş imkanlar açır.
Ekoloji kənd təsərrüfatı, arıçılıq, balıqçılıq, bağçılıq, sənətkarlıq və aqroturizm də Qubadlının gələcək iqtisadi mənzərəsində mühüm yer tuta bilər. Xüsusilə yerli məhsulların brendləşdirilməsi, kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı və satış şəbəkələrinin yaradılması rayonun iqtisadi dəyərinin öz ərazisində formalaşmasına kömək edər. Turizm istiqamətində isə təbii landşaftların qorunması, tarixi məkanların öyrənilməsi və mədəni irsin tanıdılması bir-birini tamamlayan fəaliyyət sahələri kimi nəzərdən keçirilə bilər.
Nəqliyyat və enerji infrastrukturu bu inkişafın əsas dayaqlarıdır. Avtomobil yollarının yenilənməsi, elektrik təchizatının gücləndirilməsi, rəqəmsal idarəetmə imkanlarının genişləndirilməsi Qubadlının iqtisadi əlaqələrini möhkəmləndirəcək, sahibkarlıq üçün əlverişli mühit yaradacaq. Bununla belə, uzunmüddətli iqtisadi uğur dövlət investisiyaları ilə yanaşı, özəl təşəbbüsün, yerli kadr potensialının, peşə təhsilinin və innovasiyaların inkişafından da asılı olacaq.
Qubadlının gələcəyi haqqında düşünərkən əsas prinsip aydın olmalıdır: təbii sərvətlər iqtisadi tərəqqiyə xidmət etməli, iqtisadi tərəqqi isə insanların həyat keyfiyyətini yüksəltməlidir. Dayanıqlı inkişafın mahiyyəti məhz bu vəhdətdədir.

Tarixi yaddaş və milli-mənəvi irsin qorunması



Qubadlının dirçəlişi yalnız fiziki məkanın bərpası deyil, həm də tarixi yaddaşın yenidən canlandırılmasıdır. Müharibələr, işğal və məcburi köçkünlük insanların həyatında dərin izlər buraxır. Dağıdılmış evlər, boş qalmış kəndlər, yarımçıq qalmış arzular bir xalqın yaddaşında uzun müddət yaşayır. Buna görə də yenidənqurma prosesində tarixi abidələrin, qədim yaşayış məskənlərinin, yerli memarlıq ənənələrinin və mədəni irsin qorunması xüsusi diqqət tələb edir.
Prezident İlham Əliyevin Qubadlı ictimaiyyəti ilə görüşündə şəhərin Baş Planında ərazinin təbiətinin və tarixi keçmişinin nəzərə alınacağına dair fikirləri bu baxımdan mühüm məna daşıyır. Müasir şəhərsalma keçmişi silmək deyil, keçmişin dəyərli xüsusiyyətlərini gələcəyə daşımaq bacarığıdır. Yeni tikililər, yollar, parklar və ictimai məkanlar Qubadlının təbii siması ilə uzlaşmalı, şəhərin özünəməxsusluğunu qoruyub saxlamalıdır.
Tarixi yaddaşın qorunmasında muzeylərin, arxivlərin, elmi tədqiqatların və şifahi tarix nümunələrinin əhəmiyyəti böyükdür. Yaşlı nəslin nümayəndələrinin xatirələrinin toplanması, qədim yer adlarının, el adətlərinin, folklor nümunələrinin və ailə tarixlərinin sənədləşdirilməsi Qubadlının mənəvi xəritəsinin gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edər.
Xalq qəhrəmanları Qaçaq Nəbi və Həcərin adı ilə bağlı yaddaş, görkəmli hərbçi Valeh Bərşadlının xidmətləri, Milli Qəhrəman Şükür Həmidovun həyat yolu gənclərin vətənpərvərlik tərbiyəsində mühüm mənbələrdir. Bu şəxsiyyətlərin irsinin elmi əsaslarla öyrənilməsi, həyat və fəaliyyətlərinin gənc nəslə çatdırılması milli kimliyin möhkəmləndirilməsinin təsirli vasitəsidir.

Vətənpərvərlik yalnız qəhrəmanlıq haqqında danışmaq deyil. Vətənpərvərlik həm də tarixə hörmət, ana dilinə sevgi, milli-mədəni irsin qorunması, ictimai məsuliyyət, qanunlara hörmət, zəhmətə bağlılıq və ölkənin inkişafına töhfə verməkdir. Qubadlıda yetişəcək yeni nəsil öz qəhrəmanlarının adını yalnız xatırlamamalı, onların mənəvi dəyərlərini gündəlik həyatında yaşatmalıdır.

Qubadlının gələcəyi: quruculuq, elm və mədəniyyət vəhdətində

Qubadlının gələcəyini yalnız tikinti layihələri ilə təsəvvür etmək kifayət deyil. Şəhərin və kəndlərin həqiqi dirçəlişi üçün iqtisadi, elmi, mədəni və ictimai həyatın paralel inkişafı zəruridir. Məktəblərdə keyfiyyətli təhsilin təşkili, gənclərin peşə bacarıqlarının artırılması, rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi, elmi tədqiqatların dəstəklənməsi və mədəni tədbirlərin keçirilməsi yeni həyatın əsas sütunlarını təşkil etməlidir.
Qubadlıda gələcəkdə formalaşacaq təhsil mühiti yerli gənclərin öz doğma rayonlarında bilik və bacarıqlarını inkişaf etdirmələrinə imkan yaratmalıdır. Aqrar sahədə müasir texnologiyaların tətbiqi, ekoloji monitorinq, su ehtiyatlarının idarə edilməsi, tikinti və memarlıq, turizm və xidmət sahələri üzrə ixtisaslı kadrların hazırlanması rayonun inkişafına uzunmüddətli töhfə verə bilər.
Mədəniyyət də bu prosesin ayrılmaz hissəsidir. Milli musiqi, xalq sənətkarlığı, folklor, ədəbi yaradıcılıq və yerli adət-ənənələr Qubadlının ictimai həyatını zənginləşdirəcək, sakinlər arasında mənəvi bağlılığı gücləndirəcək. Kitabxanalar, mədəniyyət mərkəzləri, sərgi məkanları və gənclər üçün yaradıcılıq platformaları yeni nəslin öz köklərini tanımasına və müasir dünyaya açıq olmasına şərait yaradacaq.

Elmi yanaşma isə quruculuq işlərinin keyfiyyətini və dayanıqlığını müəyyən edən əsas amillərdəndir. Ərazinin geoloji xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi, su ehtiyatlarının səmərəli idarə olunması, meşələrin bərpası, biomüxtəlifliyin qorunması, şəhərsalma qərarlarının elmi əsaslandırılması gələcək risklərin azaldılmasına xidmət edəcək. Qubadlı yalnız yenidən tikilən rayon deyil, həm də müasir inkişaf modellərinin tətbiq olunduğu, təbiətlə insan arasında tarazlığın qorunduğu bir məkan kimi formalaşa bilər.
Bütün bunlar bir həqiqəti önə çıxarır: Böyük Qayıdışın əsl uğuru doğma yurda qayıdan insanların burada özlərini rahat, təhlükəsiz, faydalı və gələcəyə inamlı hiss etmələri ilə ölçüləcək. Qubadlının dirçəlişi o zaman tam mənasını tapacaq ki, onun küçələrində uşaqların gülüşü eşidilsin, məktəblərində bilik və elm işığı yansın, təsərrüfatlarında zəhmət və bolluq artsın, mədəni həyatında milli ruh yaşasın.
Bir sözlə doğma Qubadlı azadlığın qədrini bilən xalqın quruculuq əzmini, milli yaddaşını və gələcəyə inamını özündə birləşdirən yurddur. Onun yenidən dirçəlməsi təkcə bir rayonun bərpası deyil, Azərbaycan xalqının tarixi ədalətə, milli birliyə və davamlı tərəqqiyə olan inamının təntənəsidir.

Lamiyə Həsənzadə,
Abşeron Rayonu Saray qəsəbə 2 nömrəli ümumtəhsil məktəbinin direkroru