Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Bakıda keçirilən Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 12-ci və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 4-cü iclasında çıxış edərək enerji təhlükəsizliyi, qaz təchizatının genişləndirilməsi, yaşıl enerji gündəliyi və Azərbaycanın qlobal enerji bazarındakı roluna dair mühüm mesajlar verdi. Enerji təhlükəsizliyi məsələlərinin müzakirə yolu ilə həlli və ölkələrin bir masa ətrafında toplaşması indi hər zamankından daha böyük əhəmiyyət daşıdığını vurğuladı.

Prezident qeyd etdi ki, təşəbbüsün başlanmasından 12 il ötür və bu müddət ərzində dünya müxtəlif çətinliklər, mürəkkəb geosiyasi proseslər və enerji böhranları ilə üzləşib. Bütün bunlara baxmayaraq, Azərbaycan tərəfdaşları ilə birlikdə bir sıra ölkələrin enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına nail olub və bu, artıq gündəlik həyatda hiss edilən reallığa çevrilib. Ötən il Bakıda keçirilən son görüşdən sonra da irəliləyişin davam etdiyi xüsusi vurğulandı.

Dövlət başçısı bildirdi ki, Azərbaycan hazırda 16 ölkəyə qaz tədarük edir və boru kəmərləri vasitəsilə qaz ixrac etdiyi ölkələrin sayına görə dünyada birinci yerdədir. Qaz təchizatının coğrafiyası artıq Avropa hüdudlarını da aşaraq yeni istiqamətləri əhatə edir. İlk dəfə olaraq Suriyaya qaz tədarükünə başlanılıb və 1,5 milyard kubmetr həcmində ixrac həmin ölkədə elektrik enerjisi qıtlığının azaldılmasına töhfə verir. Prezident vurğuladı ki, qaz təchizatının şaxələndirilməsi həm istehlakçı, həm də istehsalçı ölkələr üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanın Avropa enerji bazarındakı mövqeyi də güclənməkdədir. Artıq Almaniya və Avstriyaya qaz tədarükünə başlanılıb və bununla da Avropa İttifaqının 10 üzv dövləti Azərbaycandan qaz alır. Bununla yanaşı, hasilatın artırılması istiqamətində konkret planlar mövcuddur. Cari ildə “Azəri-Çıraq-Günəşli” yatağının dərin qaz laylarından hasilatın başlanması gözlənilir. Yaxın illərdə “Abşeron” yatağının tammiqyaslı işlənməsi və “Ümid” yatağının ikinci mərhələsi üzrə hasilatın başlanması planlaşdırılır. 2028-ci ildə isə “Şahdəniz” yatağında yeni mərhələnin istismara verilməsi nəzərdə tutulur. Bu layihələr maksimum səviyyədə əlavə 10-15 milyard kubmetr qaz hasilatına imkan yaradacaq. Prezident qeyd etdi ki, bunun üçün mövcud nəqliyyat infrastrukturunun genişləndirilməsi zəruridir, çünki Cənub Qaz Dəhlizi artıq tam yüklənib.

Prezident eyni zamanda bildirdi ki, 240 meqavat gücündə regionun ən böyük külək elektrik stansiyası istifadəyə verilib və layihə “ACWA Power” tərəfindən reallaşdırılıb. Bundan əvvəl isə “Masdar” şirkəti tərəfindən 230 meqavat gücündə Günəş elektrik stansiyası inşa olunub. Bir sıra yeni layihələr icra mərhələsindədir və xarici sərmayəçilərlə yanaşı, SOCAR və özəl yerli şirkətlər də alternativ enerji sahəsinə investisiya yatırırlar.

Azərbaycan Avropaya Qara dənizin dibi ilə uzanacaq enerji kabeli və Mərkəzi Asiyadan ölkəmizə gələcək enerji kabeli layihələri üzərində də iş aparır. Müvafiq müqavilələr artıq imzalanıb, layihələrdən birində iqtisadi-texniki əsaslandırma mərhələsi yekunlaşmaq üzrədir. Prezidentin sözlərinə görə, bu layihələr bir çox ölkələrin enerji təhlükəsizliyi üçün ekzistensial əhəmiyyət daşıyacaq.

Dövlət başçısı bəyan etdi ki, 2032-ci ilə qədər alternativ enerji mənbələrindən 6-8 giqavat elektrik enerjisi istehsalı planlaşdırılır. Bu, daxili tələbatın qarşılanması, iqtisadiyyatın və sənayenin inkişafı, eləcə də ixrac imkanlarının genişləndirilməsi baxımından böyük potensialdır. ABŞ ilə imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının enerji, süni intellekt və digər sahələrdə əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar açdığı vurğulandı.

Prezident həmçinin işğaldan azad edilmiş ərazilərdə hidroelektrik stansiyalara yatırılan investisiyalar barədə də məlumat verdi.

Çıxışında Prezident praqmatik yanaşmanın vacibliyini xüsusi vurğuladı. O qeyd etdi ki, bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı ilə yanaşı, faydalı qazıntı yanacaqlarını tamamilə nəzərdən kənarda qoymaq real deyil. Azərbaycan həm qaz ehtiyatlarını effektiv şəkildə dəyərləndirir, həm də yaşıl enerjiyə milyardlarla sərmayə yatırır.

Sonda dövlət başçısı Azərbaycanın etibarlı tranzit ölkə roluna da diqqət çəkdi: “Qazaxıstan və Türkmənistan neftinin tranziti ildən-ilə artır və ölkənin infrastrukturu daha böyük həcmləri qəbul etməyə imkan verir. Türkiyədə 870 meqavat gücündə elektrik stansiyasının əldə olunması, Serbiyada 500 meqavatlıq stansiyanın inşasına dair müqavilənin imzalanması, eləcə də İtaliyada ümumi emal gücü 10 milyon ton olan iki neftayırma müəssisəsinin alınması Azərbaycanın enerji sahəsində beynəlxalq mövqeyini daha da gücləndirir. Egey dənizi sahillərində mövcud 12 milyon tonluq müəssisə ilə birlikdə Aralıq və Egey hövzəsində ümumi 22 milyon tonluq emal potensialı formalaşıb ki, bu da qlobal enerji təchizatında mühüm rol oynayacaq”.

Malik Məmmədov
Abşeron Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının Xırdalan şəhər İƏD üzrə nümayəndəsi