Mətbuat hər bir cəmiyyətin inkişafında mühüm rol oynayan ictimai institutlardan biridir. Azərbaycanda mətbuatın tarixi XIX əsrin ikinci yarısından başlayaraq uzun və zəngin inkişaf yolu keçmişdir. Çap qəzetlərindən başlayan bu yol bu gün rəqəmsal media, xəbər portalları, sosial şəbəkələr və mobil platformalar vasitəsilə davam edir. Texnologiyanın inkişafı informasiyanın yayılma sürətini artırmış, jurnalistikanın fəaliyyət istiqamətlərini və auditoriya ilə əlaqə üsullarını dəyişdirmişdir.

Azərbaycan milli mətbuatının əsası 22 iyul 1875-ci ildə görkəmli maarifçi Həsən bəy Zərdabinin nəşr etdirdiyi "Əkinçi" qəzeti ilə qoyulmuşdur. Cəmi 56 sayı işıq üzü görsə də, "Əkinçi" xalqın maariflənməsinə, ana dilinin inkişafına və milli şüurun formalaşmasına böyük töhfə vermişdir. Məhz buna görə 22 iyul ölkəmizdə Milli Mətbuat və Jurnalistika Günü kimi qeyd olunur.
"Əkinçi"dən sonra "Kaspi", "Şərqi-Rus", "Həyat", "Füyuzat", "İrşad", "Açıq söz" və xüsusilə "Molla Nəsrəddin" jurnalı Azərbaycan mətbuatının inkişafında mühüm rol oynadı. Bu nəşrlər cəmiyyətin problemlərini işıqlandırır, maarifçiliyi, milli düşüncəni və azad fikir mühitini təbliğ edirdi. "Molla Nəsrəddin" satirik yazıları və karikaturaları ilə təkcə Azərbaycanda deyil, bütün Şərqdə geniş şöhrət qazanmışdı.

Sovet dövrü

1920-ci ildən sonra Azərbaycan mətbuatı sovet ideologiyasının təsiri altında fəaliyyət göstərdi. Mətbuat əsasən dövlət siyasətinin təbliği vasitəsinə çevrilsə də, bu dövrdə qəzet və jurnalların sayı artdı, radio və televiziya jurnalistikası formalaşdı. Mətbuatın fəaliyyətinə senzura tətbiq olunduğundan jurnalistlər sərbəst fəaliyyət göstərə bilmirdilər.

Müstəqillik dövrü

1991-ci ildə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etməsi ilə mətbuatın inkişafında yeni mərhələ başladı. Çoxsaylı müstəqil qəzetlər, televiziya kanalları və informasiya agentlikləri fəaliyyətə başladı. Sonrakı illərdə internetin geniş yayılması xəbər saytlarının və onlayn medianın inkişafını sürətləndirdi. Müasir dövrdə informasiya daha operativ şəkildə oxuculara çatdırılır və rəqəmsal platformalar jurnalistikanın əsas istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir.

Heydər Əliyevin Azərbaycan mətbuatının inkişafındakı rolu

Heydər Əliyev Azərbaycanda müasir media siyasətinin formalaşmasında mühüm rol oynamış dövlət xadimlərindən hesab olunur. Onun rəhbərliyi dövründə mətbuatın hüquqi bazasının möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır.
Əsas tədbirlər:
1998-ci ildə Azərbaycanda senzura ləğv edilmişdir ki, bu da söz və mətbuat azadlığının inkişafında mühüm mərhələ olmuşdur.
1999-cu ildə "Kütləvi informasiya vasitələri haqqında" Qanun qəbul edilmişdir.
Mətbuat orqanlarının maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi üçün dövlət proqramları həyata keçirilmişdir.
Dövlət-media münasibətlərinin hüquqi əsasları yaradılmışdır.

Prezident İlham Əliyevin media siyasəti və rəqəmsal medianın inkişafı

Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi media siyasəti Prezident İlham Əliyev tərəfindən davam etdirilir. Son illərdə rəqəmsal medianın inkişafı, informasiya təhlükəsizliyi və media islahatları dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir.
Bu istiqamətdə görülən işlər:
2021-ci ildə "Media sahəsində islahatların dərinləşdirilməsi haqqında" Fərman imzalanmışdır.
Medianın İnkişafı Agentliyi (MEDİA) yaradılmışdır.
2022-ci ildə "Media haqqında" yeni Qanun qüvvəyə minmişdir.
Onlayn media resurslarının inkişafı, jurnalistlərin peşəkarlığının artırılması və rəqəmsal informasiya mühitinin təkmilləşdirilməsi istiqamətində layihələr həyata keçirilir.

Naxçıvanda media fəaliyyəti

Naxçıvan Muxtar Respublikasında da media orqanlarının fəaliyyəti cəmiyyətin məlumatlandırılması, şəffaflığın təmin olunması və milli dəyərlərimizin təbliği istiqamətində mühüm əhəmiyyət daşıyır. Jurnalistlərin zəhməti, peşəkarlığı və obyektiv mövqeyi cəmiyyətin inkişafına dəyərli töhfə verir.
Burada müxtəlif dövrlərdə qəzetlər, televiziya və radio fəaliyyət göstərmiş, regionun sosial, iqtisadi və mədəni həyatının işıqlandırılmasına xidmət etmişdir.
Naxçıvanda media fəaliyyətinin əsas istiqamətləri:
"Şərq qapısı" qəzeti regionun ən qədim mətbuat orqanlarından biridir.
Naxçıvan Televiziyası və Radio Verilişləri Komitəsi əhalinin operativ məlumatlandırılmasında mühüm rol oynayır.
İnternet media və xəbər portalları vasitəsilə rəqəmsal informasiya mühiti genişlənmişdir.
Naxçıvan Dövlət Universitetində jurnalistika və media sahəsində elmi-tədqiqat işləri aparılır, gənc jurnalistlərin hazırlanmasına diqqət yetirilir.
Azərbaycan mətbuatı uzun inkişaf yolu keçərək ənənəvi çap mediasından müasir rəqəmsal mediaya qədər böyük transformasiya yaşamışdır. Bu inkişaf prosesində Heydər Əliyevin həyata keçirdiyi hüquqi və institusional islahatlar mühüm rol oynamış, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə isə media sahəsində yeni islahatlar həyata keçirilərək rəqəmsal medianın inkişafı sürətlənmişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikası da bu prosesdə fəal iştirak edərək regional medianın inkişafına və informasiya mühitinin zənginləşməsinə öz töhfəsini verməkdədir.
Bu əlamətdar gün münasibətilə bütün jurnalistləri, redaksiya kollektivlərini və media sahəsində çalışan hər kəsi ürəkdən təbrik edir, onlara möhkəm cansağlığı, yeni yaradıcılıq uğurları, peşə fəaliyyətlərində daim nailiyyətlər arzulayıram.


Sevil Hacıyeva,
Naxçıvan Muxtar Respublikası
Ali Məclisinin deputatı.