31 mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü ölkəmizdə hər il dövlət səviyyəsində qeyd olunan, xalqımızın tarixi yaddaşında dərin iz buraxmış faciələrin anım günüdür. Bu gün 1998-ci ildə Ümummilli Lider Heydər Əliyev tərəfindən imzalanmış “Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında” Fərmanla təsdiqlənmişdir. Həmin sənəd Azərbaycan xalqına qarşı müxtəlif dövrlərdə törədilmiş soyqırımı və etnik təmizləmə siyasətinə ilk dəfə dövlət səviyyəsində siyasi-hüquqi qiymət verilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Tarixi mənbələr göstərir ki, azərbaycanlılara qarşı yönəlmiş zorakılıq və qırğınlar uzun illər davam edən məqsədyönlü siyasətin nəticəsi olmuşdur. XIX əsrin əvvəllərindən başlayaraq Cənubi Qafqazda demoqrafik vəziyyətin süni şəkildə dəyişdirilməsi, azərbaycanlıların öz tarixi torpaqlarından sıxışdırılıb çıxarılması, onların yaşadıqları ərazilərə kənardan erməni əhalisinin köçürülməsi bu siyasətin əsas istiqamətlərindən biri olmuşdur. Bu proses sonrakı dövrlərdə daha da dərinləşərək 1905-1907-ci illər hadisələri, 1918-ci ilin mart-aprel qırğınları, eləcə də sovet dövründə həyata keçirilən deportasiyalarla davam etmişdir.

Xüsusilə 1918-ci ilin mart-aprel aylarında baş verən hadisələr Azərbaycan tarixinin ən qanlı səhifələrindən biri hesab olunur. Həmin dövrdə Bakı Sovetinin mandatı altında fəaliyyət göstərən bolşevik-daşnak silahlı dəstələri tərəfindən Bakı şəhərində və Bakı quberniyasına daxil olan digər bölgələrdə dinc azərbaycanlı əhaliyə qarşı misli görünməmiş vəhşiliklər törədilmişdir. Qısa müddət ərzində on minlərlə azərbaycanlı qətlə yetirilmiş, yaşayış məntəqələri yerlə-yeksan edilmiş, tarixi və mədəni abidələr məhv edilmişdir.

Bu qırğınlar yalnız Bakı ilə məhdudlaşmamış, Şamaxı, Quba, Qarabağ, Zəngəzur, Naxçıvan, Lənkəran, Salyan və digər bölgələri də əhatə etmişdir. Şamaxıda yüzlərlə kənd dağıdılmış, minlərlə insan xüsusi qəddarlıqla öldürülmüşdür. Tarixi araşdırmalara görə, təkcə Şamaxı qəzasında minlərlə dinc sakin, o cümlədən qadınlar və uşaqlar qətlə yetirilmişdir. Quba bölgəsində isə 2007-ci ildə aşkar edilmiş kütləvi məzarlıq bu faciələrin miqyasını bir daha sübut edən ən mühüm faktlardan biridir. Aparılan elmi-tibbi ekspertizalar həmin məzarlıqda tapılan insan qalıqlarının 1918-ci il soyqırımı qurbanlarına aid olduğunu təsdiqləmişdir.

Eyni zamanda, İrəvan quberniyasında və Zəngəzurda azərbaycanlılara qarşı həyata keçirilən qırğınlar nəticəsində yüz minlərlə insan ya qətlə yetirilmiş, ya da öz doğma torpaqlarından didərgin salınmışdır. 1918-1920-ci illər ərzində yüzlərlə kənd dağıdılmış, minlərlə ailə məhv edilmişdir. Bu hadisələr təkcə azərbaycanlılara deyil, bölgədə yaşayan digər xalqlara qarşı da yönəlmiş genişmiqyaslı zorakılıq aktları ilə müşayiət olunmuşdur.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev dəfələrlə çıxışlarında bu hadisələrə toxunaraq qeyd etmişdir ki, azərbaycanlılara qarşı törədilmiş soyqırımı aktları sistemli xarakter daşıyır və bu faktların dünya ictimaiyyətinə çatdırılması mühüm vəzifədir. Onun təşəbbüsü ilə Quba şəhərində Soyqırımı Memorial Kompleksi yaradılmış, faciə qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır.

Bununla yanaşı, 2018-ci ildə 1918-ci il azərbaycanlıların soyqırımının 100 illiyi ilə bağlı imzalanmış sərəncam bu hadisələrin daha geniş şəkildə tədqiqi və beynəlxalq aləmdə tanıdılması baxımından yeni mərhələnin başlanğıcı olmuşdur. Bu sərəncam çərçivəsində həm ölkə daxilində, həm də xaricdə çoxsaylı tədbirlər, konfranslar, sərgilər və elmi araşdırmalar həyata keçirilmişdir.

Bu gün qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri tarixi həqiqətlərin təhrif olunmasının qarşısını almaq, real faktlara əsaslanaraq dünya ictimaiyyətini məlumatlandırmaq və soyqırımı qurbanlarının xatirəsini yaşatmaqdır. Xarici ölkələrdə yaşayan azərbaycanlı icmaları, diaspor təşkilatları və beynəlxalq platformalarda fəaliyyət göstərən nümayəndələr bu istiqamətdə mühüm rol oynayırlar.

31 mart yalnız keçmişin acı xatirəsi deyil, həm də gələcək nəsillərə tarixi yaddaşı ötürmək, milli kimliyi qorumaq və ədalətin bərpası uğrunda mübarizəni davam etdirmək günüdür. Bu faciələrin unudulmaması və düzgün qiymətləndirilməsi xalqımızın birliyinin, həmrəyliyinin və milli şüurunun gücləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Rəna Bağırova
Vətən müharibəsi şəhidi Əli Ələkbərovun anası, Abşeron rayon sakini