1918-ci ilin mart hadisələri Azərbaycan tarixində ən faciəli səhifələrdən biri kimi yadda qalmışdır. Həmin dövrdə Bakı və ətraf bölgələrdə, eləcə də ölkənin müxtəlif ərazilərində azərbaycanlı əhaliyə qarşı kütləvi qırğınlar törədilmiş, minlərlə dinc sakin etnik və dini mənsubiyyətinə görə xüsusi qəddarlıqla qətlə yetirilmişdir. Bu hadisələr tarixşünaslıqda 31 Mart soyqırımı kimi qiymətləndirilir və milli yaddaşın formalaşmasında mühüm yer tutur.

Araşdırmalar göstərir ki, 1918-ci ilin mart-aprel aylarında baş verən hadisələr zamanı yalnız Bakıda deyil, Şamaxı, Quba və digər bölgələrdə də genişmiqyaslı zorakılıqlar həyata keçirilmiş, yaşayış məntəqələri dağıdılmış, mülki əhali ağır işgəncələrə məruz qalmışdır. Bu qırğınların məqsədi regionda demoqrafik vəziyyəti dəyişdirmək və azərbaycanlı əhalini tarixi torpaqlarından sıxışdırıb çıxarmaq olmuşdur.
31 Mart hadisələrinə siyasi-hüquqi qiymət yalnız Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra verilmişdir. Ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən 1998-ci ildə imzalanan fərmanla 31 mart “Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü” elan olunmuş, bu faciənin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması istiqamətində sistemli fəaliyyətə başlanılmışdır.
Müasir dövrdə 31 Mart soyqırımı yalnız tarixi hadisə kimi deyil, həm də ictimai-siyasi şüurun formalaşmasına təsir edən amil kimi dəyərləndirilir. Bu faciənin xatırlanması və təbliği milli həmrəyliyin gücləndirilməsi, tarixi ədalətin müdafiəsi və gələcək nəsillərin düzgün məlumatlandırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Eyni zamanda, XX əsrin sonlarında baş verən münaqişələr və mülki əhaliyə qarşı törədilmiş zorakılıqlar 1918-ci il hadisələri ilə tarixi paralellər kontekstində qiymətləndirilir. Bu baxımdan, 2020-ci ildə baş verən və 44 gün davam edən Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması cəmiyyətdə tarixi ədalətin qismən bərpası kimi qəbul olunur.
Hesab edirəm ki, 31 Mart soyqırımı ilə bağlı həqiqətlərin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması, arxiv materiallarının araşdırılması və elmi tədqiqatların genişləndirilməsi gələcək fəaliyyətin əsas istiqamətlərindən biri olmalıdır.
Beləliklə, 31 Mart faciəsi Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz buraxmış, milli kimliyin və tarixi şüurun formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Bu hadisələrin obyektiv şəkildə öyrənilməsi və dünya ictimaiyyətinə çatdırılması isə tarixi ədalətin təmin olunmasının vacib tərkib hissəsi hesab olunur.