Vaşinqtonda olan görüşün əsas məqamlarını təhlil edərkən görürük ki, Azərbaycan çox böyük diplomatik və siyasi qələbə əldə etmişdir. Bu məqamda xatırlatmaq istərdim ki, bütün siyasi və diplomatik uğurların əsasında 44 günlük Vətən müharibəsində və 23 saatlıq lokal anti-terror əməliyyatlarında şəhid olan oğullarımızın canı və sağlamlığını itirən qazilərimizin qanı dayanır. Yəni əgər biz döyüş meydanında belə şanlı zəfər qazanmasaydıq, heç vaxt siyasi təsiretmə qabiliyyətimiz bu qədər yüksək olmazdı.

Azərbaycan, Amerika Birləşmiş Ştatları və Ermənistan liderlərinin Sammitidə Azərbaycan və Ermənistan liderləri tərəfindən, habelə şahid qismində ABŞ Prezidenti tərəfindən Birgə Bəyannamə imzalandı.Dünyanın bir nömrəli ofisində, dünyanın ən qüdrətli prezidentinin iştirakı ilə sülh müqaviləsinin paraflanması özü artıq Azərbaycana qarşı olan böyük etimad və ehtiramın göstəricisidir. Cənab İlham Əliyevin bir nömrəli ofis və ən qüdrətli prezident sözlərini həm mətbuat konfransında, həm də yerli mətbuata müsahibəsində işlətməsi nə prezident Trampa tərif, nə də başqaların qarşı yönəlmiş bir addım idi. Birincisi, bu, reallıqdır. Son baş verən hadisələr açıq göstərir ki, ABŞ yenidən dünyadakı mövqeyini gücləndirir və onunla hesablaşmayanların sonu elə də yaxşı olmur. İkincisi isə bu, bir xəbərdarlıq idi. Bəli, Ermənistanın baş nazirinə və cəmiyyətinə! Bilirsiniz ki, paraflanma hələ tam sülh müqaviləsi deyil. Ermənistan Respublikasının ali qanununda Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları yer almaqdadır. Ən əsası isə bu millətin xarakterində dəyişkənlik və sözünün üstündə durmama kimi əlamətlər vardır. Cənab Prezident dünya ictimaiyyətinin gözü qarşısında diplomatik ustalıqla Paşinyan və Ermənistanı əgər razılaşmanı yerinə yetirməsə nələr gözlədiyini ifadə etdi.
Müzəffər Prezidentimiz İlham Əliyevə Ağ Evin açarlarının təqdim olunması isə ABŞ-ın görüşün gələcəyinə olan ümidindən xəbər verir. ABŞ Prezidenti Donald Trampın Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə Ağ Evdə təqdim etdiyi “Ağ Evin rəmzi açarı” ABŞ diplomatiyasında nadir hallarda verilən hədiyyələrdən biridir. Donald Tramp bu simvolik açarı prezidentliyi dövründə cəmi üç şəxsə təqdim edib: Benyamin Netanyahu, Taro Aso və Elon Musk. Ağ Evin “qızıl açarı” ABŞ siyasi mədəniyyətində nadir təqdim olunan simvolik hədiyyədir. Açar dərin diplomatik məna daşıyır, etimad, strateji tərəfdaşlıq və yüksək hörmətin nişanı sayılır. Hədiyyə simvolik olaraq Ağ Evin və ABŞ Prezidentinin “qapılarının” həmişə açıq olduğu mesajını verir. Siyasi analitiklərə görə, belə bir hədiyyə sadəcə protokol jesti deyil, həm də strateji mesajdır. Və bununla da Ağ Evin simvolik açarının Cənab Prezident İlham Əliyevə təqdim olunması, onun qlobal arenada nüfuzunun və ABŞ-Azərbaycan münasibətlərində etimadın ali göstəricisidir.
Bu görüşdə həm də “Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutunun” həyata keçiriləcəyi təsbit olunub. Başqa sözlə Zəngəzur dəhlizi reallaşır. Azərbaycanın şərtləri qəbul olunur. Azərbaycan və İlham Əliyev döyüş meydanında qalib olduğu kimi siyasi sferada da zəfər çalır. Hər bir qalibiyyətin dünya tərəfindən, yəni dünyanın əksəriyyəti tərəfindən qəbul olunmasına ciddi ehtiyac vardır. 10 noyabr bəyannaməsi əldə etdiyimiz qələbənin qəbul olunması istiqamətində ciddi sənəddir. Lakin daha ciddi sülh müqaviləsinə ehtiyac var. Həmin bəyannamədə Naxçıvana gediş-gəlişin maneəsiz olması amili mövcuddur və Ermənistan 5 il əvvəl boynuna götürməyə məcbur olduğu bu öhdəliyi de-yure və de-fakto icra etmiş olacaq. Azərbaycanın diqtə etdiyi yol onun istədiyi qaydada açılır. Əslində mahiyyət etibarı ilə bu gün bu yolun nə adlandırılmasının elə də böyük əhəmiyyəti yoxdur. Əsas əldə olunan nəticələrdir. Bir də öncə cənab Prezident və xalqımız bu dəhlizin adını Zəngəzur dəhlizi qoyub. Deməli, sənədlərdə deyil qəlblərdə, könüllərdə, yəni de-fakto bu yolun adı Zəngəzur dəhlizidir. De-yure “Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu” adlanan yoldan Azərbaycan vətəndaşları çox rahat şəkildə “Azərbaycandan-Azərbaycana” prinsipi ilə maneəsiz gedəcəklər. Bu yolda Ermənistan sərhədçiləri, ordusu deyil, Amerikan şirkəti xidmət aparacaqdır.
ABŞ-da imzalanan sənəddən sonra dövlət başçısının öz yaxın dostları ilə, qardaşı ilə əlaqə saxlamağı və məlumat verməyi çox təbiidir. Cənab İlham Əliyevin “bizim bir ailəmiz var, o da Türk Dünyası” fəlsəfi, ideoloji və siyasi fikri bir daha özünü təsdiq etmişdir. Türkiyə, Özbəkistan, Türkmənistan və Qazaxıstanın rəhbər şəxsləri ilə telefonda danışmağı və məlumat verməyi sübut edir ki, bizim yolumuz da və amalımız da birdir.

Elşad Daşdəmirov,
Azərbaycan Vəkillər Kollegiyasının üzvü, YAP fəalı