Sentyabrın 27-si Azərbaycan xalqının yaddaşında həm ağrı, həm də qürur hisslərini özündə birləşdirən əlamətdar gündür. Bu tarix Vətən müharibəsinin başladığı gün olmaqla yanaşı, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi uğrunda canından keçmiş şəhidlərimizin əziz xatirəsinin ehtiramla yad edildiyi Anım Günüdür. Azərbaycan Prezidentinin 2020-ci il 2 dekabr tarixli Sərəncamı ilə sentyabrın 27-si Anım Günü elan edilib.



2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan və 44 gün davam edən Vətən müharibəsi Azərbaycan tarixinin ən mühüm hadisələrindən biri kimi yadda qaldı. Həmin gün Azərbaycan Ordusunun başladığı əks-hücum əməliyyatları nəticəsində hərbi əməliyyatların gedişində bir sıra yaşayış məntəqələri və strateji yüksəkliklər azad edildi. Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan, Qubadlı, Hadrut, Suqovuşan və nəhayət, Şuşanın azad olunması Azərbaycanın hərbi imkanlarının və ordunun döyüş hazırlığının mühüm göstəricilərindən biri oldu.
Lakin Vətən müharibəsinin mahiyyətini yalnız hərbi nəticələrlə məhdudlaşdırmaq doğru olmaz. Bu savaş, ilk növbədə, milli yaddaşın, Vətən sevgisinin və dövlətçilik iradəsinin sınağı idi. Müharibə dövründə Azərbaycan cəmiyyətinin müxtəlif təbəqələri arasında nümayiş etdirilən həmrəylik milli vətənpərvərliyin nə qədər böyük ictimai gücə malik olduğunu bir daha göstərdi.
Milli vətənpərvərlik yalnız Vətəni sevmək hissi deyil. Bu anlayış həm də dövlətə, qanunlara, milli-mənəvi dəyərlərə və tarixi yaddaşa bağlılığı ifadə edir. Şəhidlərin xatirəsinə ehtiram göstərmək, onların həyat yolunu gələcək nəsillərə çatdırmaq, gənclərdə məsuliyyətli vətəndaşlıq mövqeyi formalaşdırmaq milli vətənpərvərliyin mühüm tərkib hissələrindəndir.
Anım Gününün əsas mənası da məhz budur: şəhidlərimizin xatirəsini yalnız bir gün deyil, hər zaman yaşatmaq, onların Vətən qarşısında göstərdikləri fədakarlığın mahiyyətini gələcək nəsillərə anlatmaq. Hər il sentyabrın 27-də saat 12:00-da Vətən müharibəsi şəhidlərinin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilir.
Vətən müharibəsinin digər mühüm aspekti beynəlxalq hüquqla bağlıdır.
1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası Azərbaycan-Ermənistan münaqişəsi ilə bağlı 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələr qəbul etmişdi. Bu sənədlərdə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə hörmət, hərbi əməliyyatların dayandırılması və işğal olunmuş ərazilərdən qüvvələrin çıxarılması ilə bağlı tələblər öz əksini tapmışdı. Məsələn, 822 saylı qətnamə Kəlbəcər rayonundan və Azərbaycanın digər işğal olunmuş ərazilərindən qüvvələrin dərhal çıxarılmasını tələb edirdi. 853 saylı qətnamədə Ağdam rayonunun və digər işğal olunmuş ərazilərin tutulması pislənilir və qüvvələrin dərhal və tam çıxarılması tələb olunurdu.
874 saylı qətnamə atəşkəsin möhkəmləndirilməsini, işğal olunmuş ərazilərdən qüvvələrin çıxarılmasını və münaqişənin danışıqlar yolu ilə həllini nəzərdə tuturdu. 884 saylı qətnamədə isə Zəngilan rayonundan və Horadiz şəhərindən, eləcə də digər işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərindən qüvvələrin çıxarılması tələb edilirdi.
BMT-nin hüquqi sənədlərində bu məsələnin Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyü kontekstində nəzərdən keçirilməsi də ayrıca əksini tapıb. BMT-nin hüquqi materiallarında Təhlükəsizlik Şurasının həmin qətnamələrinin Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə hörmət prinsipini və ərazi əldə etmək məqsədilə güc tətbiqinin yolverilməzliyini vurğuladığı qeyd olunur.
Beləliklə, Vətən müharibəsini yalnız hərbi müstəvidə deyil, beynəlxalq hüquq müstəvisində də qiymətləndirmək mümkündür. Azərbaycan tərəfinin mövqeyinə görə, uzun illər ərzində icra olunmayan BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin yaratdığı hüquqi-siyasi çərçivə 2020-ci ildə baş verən hadisələrin mühüm fonunu təşkil edirdi.
Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, beynəlxalq hüquq yalnız dövlətlərin ərazi bütövlüyünü deyil, eyni zamanda mülki əhalinin müdafiəsini, hərbi əməliyyatlar zamanı beynəlxalq humanitar hüququn tələblərinə əməl olunmasını və insan hüquqlarına hörməti də tələb edir. BMT Təhlükəsizlik Şurasının 822 və 874 saylı qətnamələrində də beynəlxalq humanitar hüquqa əməl olunması və humanitar yardıma maneəsiz çıxış məsələləri xüsusi vurğulanır.
Bu baxımdan Azərbaycan xalqının Vətən müharibəsi ilə bağlı tarixi yaddaşı iki mühüm anlayışı özündə birləşdirir: Vətən sevgisi və hüquqi dövlətçilik. Milli vətənpərvərlik beynəlxalq hüquqa hörmətlə ziddiyyət təşkil etmir. Əksinə, dövlətin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə sadiqlik və insan həyatının qorunması müasir dövlətçilik anlayışının ayrılmaz hissələridir.
44 günlük müharibədə Azərbaycan əsgər və zabitlərinin göstərdiyi şücaət xalqın yaddaşında əbədi yaşayacaq. Şəhidlərimizin fədakarlığı isə gələcək nəsillər üçün yalnız qəhrəmanlıq nümunəsi deyil, həm də Vətən qarşısında məsuliyyət dərsidir.
Bu gün qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri Zəfər tarixinin düzgün öyrənilməsi və gələcək nəsillərə obyektiv şəkildə çatdırılmasıdır. Çünki tarixi yaddaş yalnız keçmişi xatırlamaq deyil, həm də gələcəyə məsuliyyətlə baxmaqdır.
Anım Günü bizə bir daha xatırladır: Vətən uğrunda canından keçən şəhidlərin xatirəsi xalqın milli yaddaşında yaşayır. Onların adı Azərbaycan tarixinin ən şərəfli səhifələrindən birini təşkil edir.
Şəhidlərimizin ruhu qarşısında baş əyir, onların əziz xatirəsini dərin ehtiramla yad edirik.



ELŞAD DAŞDƏMİROV
Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü, Azərbaycan Vəkillər Kollegiyasının üzvü